ابو القاسم سلطانى

264

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

است . در ايران در زمان قاجاريه با آن آشنا شده‌اند و قديمىترين كتاب پارسى كه نام آن آمده فروغ ناصرى تاليف حدود 1310 هجرى قمرى ( زمان ناصر الدين شاه ) مىباشد سلطان الحكماء مىنويسد : " پرتوغال قسمى است از مركبات و به حسب مقدار از نارنج بزرگتر و برنگ آن نيز و قليل الحموضه ، در زمان سلطنت شاه طهماسب اول سنه 955 [ هجرى قمرى ] تجار پرتقال آن را از چين به مملكت خود نقل و غرس نموده‌اند از اروپ به مغرب اقصى 1 * و اوسط و از آنجا به مصر و بلاد مشرق منتشر شده است ، مطبوخ برگ آن معرق ، مسكن و دافع اختلاجات 2 * و عرق آن در مرض اسكوربوت مفيد و لب رسيده آن در اول دوم سرد و تر و مقوى قلب و كبد و معده حار و مسكن التهاب معده و امعاء و كبد است و اكثارش ملين طبع و منقى خون و روح و جهت اورام باطنه نافع و مداومت به آن باعث نيكوئى رنگ رخسار است " . تركيبات شيميائى : هر يكصد گرم ميوه پوست‌كنده خام داراى 87 - 86 گرم آب ، 1 گرم پروتئين ، 1 / 0 گرم چربى ، 15 - 12 گرم هيدرات كربن ، 12 - 10 ميلىگرم منيزيم ، 52 - 41 ميلىگرم كلسيم ، 235 - 200 ميلىگرم پتاسيم ، 20 - 18 ميلىگرم فسفر ، 1 / 0 ميلىگرم تيامين ، 1 / 0 - 04 / 0 ميلىگرم رايبوفلاوين ، 1 / 0 ميلىگرم نياسين ، 70 - 50 ميلىگرم ويتامين C ، 28 RE ويتامين A و انرژى حاصله 62 كيلوكالرى مىباشد . موارد مصرف ميوه : از ميوه به‌عنوان مغذى و تامين‌كننده كمبود عناصر فلزى بدن و زياد نمودن مقاومت طبيعى بدن در برابر سرماخوردگى و گريپ و در موارد سوءهاضمه ، كم‌خونى ، التهاب لثه و مخاط دهان استفاده مىشود . مغز خوراكى ميوه مرطوب و نرم و لطيف‌كننده پوست چهره مىباشد از اين جهت در پوستهاى خشك و حساس به مدت 15 - 20 دقيقه بر روى پوست صورت قرار مىدهند در اين صورت پوست را شاداب و از چين‌وچروك شدن صورت جلوگيرى و خستگى را نيز بر طرف مىكند . برگ داراى stachydrin - EL گليكوزيد و هسپريدين مىباشد . پوست زرد پرتقال داراى اسانس متشكل از دىليمونن ، دسايكليك الدئيد Decyclic aldehyde مىباشد . اسانس پرتقال در برزيل ، قبرس و اسرائيل به وسيله فشار در سرما از پوست تازه قبل از رسيدن كامل و در شمال امريكا با فشار در سرما و تقطير پوست زرد به وسيله بخار آب تهيه مىشود . اسانس كه به وسيله فشار در سرما تهيه مىشود محتوى Bergapten و Uraptenol مىباشد . اين نوع اسانس سمى نبوده و ايجاد حساسيت نمىكند ولى اسانس تهيه شده به وسيله تقطير فتوتوكسيك مىباشد . اسانسى كه از گلها تهيه مىشود Neroli petalate , Neroli portugal ناميده مىشود .